Wat is schijnzelfstandigheid?
Een opdracht heet zelfstandig, maar loopt in de praktijk als loondienst.
De Belastingdienst toetst de arbeidsrelatie zelf en niet het etiket op het contract. De wet hierachter heet de Wet deregulering beoordeling arbeidsrelaties, kortweg Wet DBA.
Deze pagina laat zien hoe de Belastingdienst weegt of jouw opdracht standhoudt. Daarna lees je wat er volgt als dat niet zo is. Deze pagina weegt niet of je wel zzp'er zou moeten zijn. Die vraag staat op de pagina over de keuze tussen zzp en loondienst. Deze pagina is ook niet de ondernemerstoets voor de inkomstenbelasting. Die toets vraagt of je een onderneming drijft en staat op de ondernemerstoets voor de inkomstenbelasting. Je kunt die toets doorstaan en op deze toets alsnog vastlopen. De keuze voor een rechtsvorm valt er ook buiten. Daarover gaat een eenmanszaak of een bv.
Vincent runt een klein bureau en huurt al twee jaar een zzp'er in voor een doorlopend project. Bij de start tekende hij een overeenkomst die beschrijft hoe de opdracht loopt. Dat heet een modelovereenkomst. In de praktijk bepaalt hij de dagen en bespreekt hij het werk wekelijks. De zzp'er draait mee in het team. Die zzp'er heeft daarnaast klanten in het buitenland en denkt dat zijn opdracht buiten de Nederlandse toets valt. Verderop komen we bij hem terug. Verderop lees je ook wat de aangenomen wet over het uurtarief gaat veranderen.
In het kort
De feiten beslissen. De Belastingdienst kijkt naar hoe jullie werken en niet naar wat er in het contract staat.
Drie kenmerken beslissen mee. Loondienst vraagt om de mogelijkheid van werkgeversgezag, om persoonlijke arbeid en om loon daarvoor².
Gezag weegt zwaar. Eén keer ja op de vier gezagsvragen wijst al sterk op een gezagsverhouding².
Handhaving loopt weer. Sinds 1 januari 2025 kan de Belastingdienst direct corrigeren en naheffen¹.
Correcties reiken beperkt terug. Ze stoppen bij 1 januari 2025. Bij kwaadwillendheid of een eerdere aanwijzing die je niet opvolgde loopt dat op tot vijf jaar¹.
Oude overeenkomsten lopen door. Een goedgekeurde modelovereenkomst die op 6 september 2024 geldig was, geldt tot en met 31 december 2029. Die zekerheid geldt alleen zolang beide kanten ook zo werken³.
Waar kijkt de Belastingdienst precies naar?
De Belastingdienst weegt alle feiten en omstandigheden van de opdracht².
De toets kijkt daarom naar het geheel.
Loondienst heeft drie kenmerken: de mogelijkheid van werkgeversgezag, de verplichting om de arbeid persoonlijk te leveren en loon daarvoor². Die drie beslissen het niet alleen. De Belastingdienst weegt daarnaast de aard en de duur van het werk. Hij kijkt hoe jullie het werk en de uren vaststellen. Hij kijkt ook hoe sterk het werk en de werkende in de organisatie van de opdrachtgever zitten. Verder telt mee hoe de overeenkomst tot stand kwam. Tot slot wegen de beloning, het commerciële risico en de ruimte van de werkende om als ondernemer te handelen. Dit afwegingskader komt uit het Deliveroo-arrest².
De Belastingdienst legt gezag aan de opdrachtgever voor als vier vragen. Kan de opdrachtgever de manier, het moment en de plek van het werk bepalen en ook met wie? Kan hij bepalen hoeveel uur of dagen per week iemand werkt? Moet de werkende met anderen samenwerken en kan de opdrachtgever daarin ingrijpen? Doet de werkende hetzelfde werk als het personeel en kan de opdrachtgever dezelfde instructies geven? Ben je zelf zzp'er? Draai de vragen dan om en leg ze naast je eigen werkweek.
Eén keer ja wijst al sterk op een gezagsverhouding². Let op de richting van deze vragen. Ze sporen loondienst op en bewijzen geen zelfstandigheid.
Het advies dat over dit onderwerp rondgaat wijst vaak de andere kant op.
Wat kan de Belastingdienst nu doen?
De Belastingdienst kan direct corrigeren en naheffen bij de opdrachtgever¹.
Wat betekent dat voor een opdracht die al twee jaar loopt?
Tot en met 2024 handhaafde de Belastingdienst hier niet actief op. Dat heette het handhavingsmoratorium. Dat moratorium eindigde op 1 januari 2025. Sindsdien geeft hij vooraf geen formele instructie meer om de arbeidsrelatie recht te zetten. Zo'n instructie heet een aanwijzing¹. Een aanwijzing die hij eerder gaf en die je niet opvolgde, blijft wel meetellen.
De Belastingdienst kan nu meteen eisen dat je de loonadministratie herstelt. In vaktaal is dat een correctieverplichting. Daarnaast kan hij een naheffingsaanslag loonheffingen opleggen¹.
Verder terug dan 1 januari 2025 gaat een naheffing niet¹. Er zijn twee uitzonderingen. Bij kwaadwillendheid en bij een eerder gegeven aanwijzing die je niet opvolgde reikt de correctie tot vijf jaar¹.
Boetes werken weer anders dan de correctie zelf. Een verzuimboete legt de Belastingdienst in 2025 en 2026 niet op. Een vergrijpboete kan hij sinds 1 januari 2026 wel opleggen¹.
| Onderdeel | Wat geldt nu |
|---|---|
| Handhaving | Loopt weer sinds 1 januari 2025. Er gaat geen aanwijzing meer aan vooraf¹. |
| Correctie en naheffing | De Belastingdienst kan beide direct bij de opdrachtgever opleggen¹. |
| Hoever terug | De grens ligt bij 1 januari 2025. Bij kwaadwillendheid of een niet-opgevolgde aanwijzing reikt de correctie tot vijf jaar terug¹. Kwaadwillend is wie bewust een schijnconstructie in stand houdt¹. |
| Verzuimboetede boete zonder verwijt | In 2025 en 2026 legt de Belastingdienst die niet op¹. |
| Vergrijpboetede boete bij opzet of grove schuld | De Belastingdienst kan die sinds 1 januari 2026 opleggen¹. |
Beschermt een modelovereenkomst je nog?
Een modelovereenkomst beschermt je alleen zolang het werk overeenkomt met wat erin staat³.
Het papier doet minder dan veel opdrachtgevers denken.
De Belastingdienst beoordeelt geen nieuwe modelovereenkomsten meer³. Zo'n overeenkomst beschrijft vooraf hoe jullie de opdracht uitvoeren. Had je overeenkomst op 6 september 2024 een geldige goedkeuring? Dan mag je die tot en met 31 december 2029 blijven gebruiken³. Een afwijkende einddatum in de overeenkomst zelf telt niet³.
Onze adviseur ziet bijna elke week een werkweek die afwijkt van de overeenkomst.
“Het contract is bijna nooit het probleem. De werkweek wel. Ik vraag klanten altijd wie de dagen bepaalt en wie het overleg leidt. Die twee antwoorden zeggen vaak meer dan het contract.”
Wie betaalt als de opdracht niet standhoudt?
De zzp'er verliest zijn aftrek en de opdrachtgever krijgt de naheffing¹.
Eén opdracht levert dus twee rekeningen op.
De diagnose is voor allebei identiek. Alleen de gevolgen verschillen.
Ben je de zzp'er
De Belastingdienst corrigeert dan je positie in de inkomstenbelasting. Je ondernemersaftrek vervalt. Daaronder valt het vaste bedrag dat je als ondernemer van je winst mag aftrekken. In de wet heet dat de zelfstandigenaftrek. De bedragen daarvan staan op de pagina over de zelfstandigenaftrek. Ook vervalt het deel van je winst dat buiten de heffing blijft. Dat is de mkb-winstvrijstelling.
Ben je de opdrachtgever
De Belastingdienst kan de loonheffingen en de premies bij jou naheffen¹.
Terug naar Vincent. Zijn overeenkomst beschrijft een vrije hand en zijn week doet dat niet. Hij bepaalt de dagen en bespreekt het werk elke week. De ingehuurde zzp'er draait mee in zijn team. Alle drie staan aan de kant van loondienst². Geen van de drie staat in wat hij tekende.
Dit beslist zijn zaak niet en geen enkele pagina kan dat. Het betekent wel dat drie dingen die de toets weegt dezelfde kant op wijzen. Dat is genoeg reden om het te laten bekijken voordat de volgende factuur binnenkomt. De zzp'er die hij inhuurt heeft dezelfde reden.
Voor allebei is de volgende stap dezelfde.
Wat verandert er in de wet?
Er komt een rechtsvermoeden van werknemerschap, gekoppeld aan het uurtarief⁴.
Wat merk je daarvan als je nu al iemand inhuurt?
Zodra de wet geldt, kan een werkende onder een bepaald uurtarief zich op een arbeidsovereenkomst beroepen⁴. Jij zou dan moeten aantonen dat die er niet is⁴. De Tweede Kamer nam de wet aan op 21 april 2026. De Eerste Kamer deed dat op 16 juni 2026. Op 29 juni 2026 volgde de publicatie in het Staatsblad⁴. De wet treedt in werking op een bij koninklijk besluit te bepalen datum. Dat moment kan per onderdeel verschillen⁴.
Met peildatum 1 januari 2026 staat het tarief voorlopig op €38 per uur⁴. Dat is geen vast wettelijk bedrag. Een ministeriële regeling stelt het bedrag vast voor de eerste toepassing. Daarna zou het bedrag elke twee jaar meebewegen met het minimumloon⁴.
Het oorspronkelijke voorstel heette de Wet verduidelijking beoordeling arbeidsrelaties, kortweg Vbar. Dat voorstel had ook een deel dat de beoordeling zelf verduidelijkte. Bij nota van wijziging verdween dat deel op 10 maart 2026. Wat overbleef, is het rechtsvermoeden en dat is deze wet geworden⁴.
Wat betekent dit voor jouw situatie?
Leg de werkweek naast de overeenkomst, regel voor regel².
De komende wet verandert niets aan die eerste stap.
De toets begint bij drie vragen die je zelf kunt beantwoorden. Wie bepaalt de uren en de plek? Mag de zzp'er zich laten vervangen? Wie draagt het commerciële risico²?
De zzp'er van Vincent werkt ook voor klanten in het buitenland. Hij denkt dat zijn opdracht daardoor buiten de Nederlandse toets valt. Dat klopt niet. De toets gaat over de arbeidsrelatie zelf en niet over de plek van de klant². Zijn buitenlandse klanten veranderen daar niets aan.
Het ministerie van Sociale Zaken publiceert de Webmodule beoordeling arbeidsrelatie, een online vragenlijst voor opdrachtgevers. De Belastingdienst publiceert de Toelichting Beoordeling arbeidsrelaties, een gids over dezelfde feiten. Beide zijn algemeen en kijken niet naar jouw opdracht.
Hier komt geen oordeel uit. Dat is het eerlijke antwoord en geen slag om de arm. De toets draait op de feiten van één opdracht. Er moet dus iemand naar de jouwe kijken.
Een constructie die niet standhoudt laat vaak ook gaten achter. Denk aan loondoorbetaling bij ziekte, arbeidsongeschiktheid en pensioenopbouw. Dat hoort in hetzelfde gesprek. Voor Vincent begint dat gesprek bij de vraag wie de dagen bepaalt.
Wat we voor ondernemers doen, lees je op onze pagina over zakelijk belastingadvies.
¹ belastingdienst.nl, Arbeidsrelaties en handhaving · Geraadpleegd
² belastingdienst.nl, Wanneer is er sprake van loondienst? · Geraadpleegd
³ belastingdienst.nl, Geen nieuwe modelovereenkomsten meer · Geraadpleegd
⁴ eerstekamer.nl, Wet invoering rechtsvermoeden van arbeidsovereenkomst op basis van uurtarief · Geraadpleegd
Veelgestelde vragen over schijnzelfstandigheid en de handhaving
Verandert een modelovereenkomst iets aan het risico?
Voor nieuwe overeenkomsten geeft de Belastingdienst geen oordeel meer³. Gold je goedkeuring op 6 september 2024? Dan loopt die tot en met 31 december 2029 door³. Een andere einddatum in de overeenkomst zelf verandert daar niets aan³.